
مطبوعات در دوران هویدا؛ از حمایت دولتی تا توقیف نشریه توفیق در دوران ۱۳ ساله نخستوزیری امیرعباس هویدا، مطبوعات ایران میان حمایتهای مالی، محدودیتهای سیاسی و سانسور در رفتوآمد بودند. در این قسمت از برنامه، با مرور کاریکاتورها و گزارشهای مطبوعاتی آن دوره، وضعیت نشریه فکاهی «توفیق»، برخورد حکومت با روزنامهنگاران و روایتهای مربوط به سالهای پایانی حکومت پهلوی بررسی میشود. حمایت هویدا از برخی مدیران مطبوعاتی در روایت این برنامه، از حمایتهای مالی دولت از برخی مدیران نشریات در دوره هویدا صحبت میشود. نشریه «روشنفکر» و رحمتالله مصطفوی از جمله نمونههایی هستند که در این زمینه مطرح میشوند. این روایت، در کنار اشاره به کمکهای مالی به برخی فعالان مطبوعاتی، پرسشی درباره نسبت مطبوعات با دولت و منابع عمومی مطرح میکند: حمایت از رسانهها تا چه اندازه به استقلال آنها کمک میکرد؟ توفیق؛ نشریهای که حکومت را به طنز میکشید هفتهنامه «توفیق» از نشریات فکاهی شناختهشده آن دوره بود که با کاریکاتورها و مطالب انتقادی، سیاستمداران و شرایط زندگی مردم را دستمایه طنز قرار میداد. این نشریه در دورههایی توقیف شد و انتشار آن با نامهای دیگر نیز ادامه یافت؛ اما دوباره با نام توفیق به عرصه مطبوعات بازگشت. کاریکاتورهای توفیق از جمله ابزارهای انتقادی این نشریه بودند. در یکی از نمونههای مطرحشده در برنامه، با استفاده از نمادهای مذهبی و بازی زبانی با واژههای «علم» و «کتل»، محدودیتهای مربوط به ترسیم چهره اسدالله علم دور زده میشود. این شیوه نشان میدهد که طنز مطبوعاتی چگونه میتوانست در چارچوب محدودیتهای رسمی، پیام انتقادی خود را منتقل کند. از کاریکاتور گرانی تا خاموشی برق توفیق در کنار نقد مقامهای سیاسی، شرایط اقتصادی و دشواریهای زندگی روزمره را نیز به تصویر میکشید. در یکی از کاریکاتورهای مورد اشاره، امیرعباس هویدا در یک کبابی به تصویر کشیده شده و مضمون اثر به دشواری دسترسی مردم به گوشت و کباب اشاره دارد.در بخش دیگری از برنامه، تصاویر و گزارشهایی درباره قطعی برق در تهران مرور میشود؛ مشکلی که به گفته گزارشهای آن دوره، زندگی روزمره مردم و حتی فعالیت بیمارستانها را تحت تأثیر قرار میداد. این نمونهها تصویری از موضوعاتی ارائه میکنند که مطبوعات و رسانههای تصویری برای بازتاب نارضایتیهای اجتماعی به کار میگرفتند. توقیف توفیق و محدودتر شدن فضای مطبوعات بر اساس روایت مطرحشده در برنامه، تعطیلی برخی نشریات با عنوان کمتیراژ بودن آنها توجیه میشد و در مقابل، مبالغی به صاحبان امتیاز و کارکنان رسانههای تعطیلشده پرداخت میشد. توفیق نیز سرانجام در همین فضای محدودکننده توقیف شد؛ اتفاقی که بار دیگر مسئله استقلال مطبوعات و حدود تحمل انتقاد از سوی حکومت را مطرح کرد. از انتقادهای اقتصادی تا سرنوشت هویدا برنامه در ادامه به گزارشهای مربوط به تورم، قطعی برق و دشواریهای معیشتی در سالهای پایانی حکومت پهلوی میپردازد. همچنین با اشاره به اظهارات جمشید آموزگار درباره کاهش نرخ تورم و مرور روایتهای متفاوت درباره سرنوشت امیرعباس هویدا پس از انقلاب، به پایان دوران نخستوزیری او میرسد. در این بخش، ادعاهای مطرحشده درباره نقش محمدرضا پهلوی و شاپور بختیار در سرنوشت هویدا بهعنوان روایتهای نقلشده در برنامه مطرح میشوند.