
محسن بیگ آقا: «ادیسه» از امضای سینمایی کریستوفر نولان فاصله دارد فیلم «ادیسه» تازهترین ساخته کریستوفر نولان، کارگردان بریتانیاییالاصل سینما، به یکی از موضوعات بحثبرانگیز میان علاقهمندان سینما تبدیل شده است؛ اثری که هم به دلیل اقتباس از یکی از مشهورترین متون اسطورهای جهان و هم به واسطه تفاوتهایش با آثار پیشین نولان، واکنشهای متفاوتی برانگیخته است. در برنامه «24»، محسن بیگ آقا، نویسنده و منتقد سینمایی، به بررسی این فیلم و ویژگیهای کارنامه نولان پرداخت. «ادیسه»؛ اثری متفاوت در کارنامه نولان بیگ آقا با اشاره به دوگانه موافقان و مخالفان کریستوفر نولان گفت: نولان از زمان ساخت فیلم «یادگاری» (ممنتو) به دلیل ساختار روایی متفاوت آثارش مورد توجه قرار گرفت و در ادامه با فیلمهایی مانند «میانستارهای»، «تلقین» و «تنت» امضای سینمایی مشخصی پیدا کرد. به اعتقاد او، «ادیسه» از بسیاری از مؤلفههای آشنای سینمای نولان فاصله گرفته و در بخشهایی بیشتر به یک اثر اکشن معمولی شباهت دارد. بیگاه معتقد است یکی از ویژگیهای مهم آثار قبلی نولان، پیوند دادن روایت سینمایی با ایدههای علمی و فلسفی بوده؛ ویژگیای که در «ادیسه» کمتر دیده میشود. اقتباس از هومر؛ نوآوری یا تکرار ساختار متن؟ یکی از محورهای گفتوگو، شیوه اقتباس نولان از منظومه حماسی هومر بود. بیگاه توضیح داد که ساختار غیرخطی و استفاده از فلاشبک در «ادیسه» تا اندازهای در متن اصلی نیز وجود دارد و نمیتوان تمام این ویژگیها را صرفاً ابتکار نولان دانست. او همچنین به تفاوت نگاه نولان با اقتباسهای سینمایی پیشین از جهان اسطورهای یونان اشاره کرد و پرسید آیا روایت مدرن و پیچیده فیلم توانسته به عمق فلسفی داستان وفادار بماند یا در بخشهایی به یک ماجراجویی اکشن تقلیل پیدا کرده است. شخصیتپردازی و بازیگران زیر ذرهبین در بخش دیگری از برنامه، شخصیتپردازی قهرمان داستان و انتخاب بازیگران بررسی شد. بیگاه معتقد بود در برخی آثار متأخر نولان، ابعاد شخصیتی قهرمانان به اندازه عظمت حوادث و جلوههای بصری گسترش پیدا نکرده است. او درباره بازی مت دیمون در نقش ادیسه نیز به برخی لحظات تأثیرگذار فیلم اشاره کرد، اما در مجموع این پرسش را مطرح کرد که آیا شخصیت اصلی به اندازه ظرفیتهای اسطورهای داستان پرداخت شده است یا خیر. سینمای حماسی ایران و ضرورت حمایت از آثار اسطورهای بخش پایانی گفتوگو به وضعیت سینمای حماسی ایران اختصاص داشت. بیگ آقا با اشاره به ظرفیتهای شاهنامه و دیگر متون اسطورهای و مذهبی، معتقد بود سینمای ایران با وجود برخورداری از منابع غنی داستانی، در تولید آثار بزرگ حماسی با موانع جدی روبهروست. او کاهش سرمایهگذاری در حوزه فرهنگ، دشواری بازگشت سرمایه و محدودیتهای تولید و نمایش را از عوامل کمرنگ شدن این آثار دانست و تأکید کرد برای ساخت فیلمهایی با موضوعات اسطورهای، حمایت مالی و فراهم شدن امکان نمایش ضروری است. بیگ آقا در پایان ابراز امیدواری کرد توجه جهانی به آثاری مانند «ادیسه» زمینهای برای بازخوانی ظرفیتهای حماسی ایران و حضور پررنگتر این متون در سینمای جهان فراهم کند.