حفاری غیرمجاز؛ غارت حافظه تاریخی ایران با مجازات‌های غیر بازدارنده حفاری غیرمجاز در محوطه‌های باستانی فقط به معنای بیرون کشیدن چند شیء قدیمی از دل خاک نیست؛ این کار به نابودی اطلاعاتی منجر می‌شود که می‌توانند رازهای زندگی، فرهنگ و رفتار مردمان گذشته را آشکار کنند. در گفت‌وگوی ویژه برنامه «پارک‌وی» تلویزیون همشهری، کامیار عبدی، باستان‌شناس و عضو هیئت علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی، از ابعاد پنهان این تخریب، ضعف برخوردهای قانونی و ضرورت مقابله با شبکه‌های خریدوفروش آثار تاریخی گفت. آنچه از دل خاک خارج می‌شود، فقط یک شیء نیست عبدی تأکید می‌کند ارزش اصلی آثار باستانی برای باستان‌شناسان، قیمت مادی آن‌ها نیست؛ بلکه اطلاعاتی است که از محل کشف، نحوه قرارگیری و ارتباط آثار با یکدیگر به دست می‌آید. حفاری غیرحرفه‌ای این پیوندها را از بین می‌برد و بخشی از شواهد تاریخی را برای همیشه نابود می‌کند. به گفته او، بسیاری از اشیایی که حفاران غیرمجاز به امید ثروتمند شدن پیدا می‌کنند، سفال‌هایی با ارزش تجاری ناچیز هستند؛ اما تخریب محوطه و اطلاعات باستان‌شناختی آن، خسارتی جبران‌ناپذیر به میراث فرهنگی کشور وارد می‌کند. از فروش فلزیاب تا وعده پیدا کردن گنج این باستان‌شناس درباره زنجیره حفاری غیرمجاز به فروش تجهیزات، تبلیغ گنج‌یابی، وعده نقطه‌زنی و خریدوفروش آثار عتیقه اشاره می‌کند. او در عین حال تأکید دارد که درباره وجود شبکه‌های سازمان‌یافته اطلاعات دقیقی ندارد و تشخیص ابعاد این فعالیت‌ها بر عهده نهادهای مسئول است. عبدی همچنین از فعالیت صفحات مجازی در زمینه فروش تجهیزات و آموزش گنج‌یابی انتقاد کرد و خواستار نظارت جدی‌تر بر این فضا شد. مجازات‌هایی که بازدارنده نیستند عبدی معتقد است مجازات‌های فعلی با میزان خسارت واردشده به محوطه‌های تاریخی تناسب ندارند. او با اشاره به تجربه‌هایی از بازداشت کوتاه‌مدت حفاران غیرمجاز، تأکید می‌کند برخورد مؤثر با این تخلف باید به‌گونه‌ای باشد که مرتکبان هزینه سنگینی برای تخریب میراث تاریخی بپردازند. از نگاه او، اصلاح قوانین و برخورد با شبکه‌های احتمالی خریدوفروش آثار تاریخی، دو اولویت اصلی برای کاهش این تخلفات هستند. افزایش نیروهای یگان حفاظت نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما به‌تنهایی پاسخگوی گستردگی محوطه‌های باستانی نیست. آگاهی‌بخشی در کنار برخورد قانونی این عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، فرهنگ‌سازی در میان ساکنان اطراف محوطه‌های تاریخی را اقدامی زمان‌بر اما ضروری می‌داند. او با اشاره به تجربه فعالیت‌های آگاهی‌بخش باستان‌شناسان در منطقه جیرفت، می‌گوید گفت‌وگو با مردم محلی و توضیح اهمیت علمی و فرهنگی آثار تاریخی می‌تواند از تخریب‌ها بکاهد. به باور عبدی، هشدارهای اخلاقی به‌تنهایی کافی نیست؛ مردم باید بدانند نزدیک شدن به محوطه‌های باستانی با هدف حفاری غیرمجاز، پیامد قانونی جدی و بازدارنده‌ای خواهد داشت.
