
پسروی آب دریای خزر و نمایانشدن بخشهایی از بستر دریا، نگرانیها درباره آینده محیط زیست، اقتصاد و زندگی جوامع ساحلی را افزایش داده است. در گفتوگوی ویژه تلویزیون همشهری، سید محمدرضا فاطمی، متخصص اکوبیولوژی منابع طبیعی و آب، درباره دلایل کاهش تراز آب خزر، پیامدهای این روند و سرنوشت تالابهایی مانند انزلی توضیح داد. چرا دریای خزر عقبنشینی میکند؟ به گفته فاطمی، حدود ۷۵ درصد آب ورودی دریای خزر از رودخانه ولگا تأمین میشود و به همین دلیل، هرگونه کاهش جریان این رودخانه تأثیر مستقیمی بر تراز آب دریا دارد. او کاهش بارندگی، افزایش دما و تبخیر، سدسازی و برداشت گسترده آب برای کشاورزی را از عوامل مؤثر در پسروی خزر دانست. این کارشناس معتقد است برخلاف نوسانات طبیعی گذشته، روند کاهش سطح آب از سال ۱۳۸۱ به بعد ادامه پیدا کرده و بعید است بدون تغییر در عوامل مؤثر، به وضعیت پیشین بازگردد. پیشبینی کاهش چندمتری آب خزر تا پایان قرن فاطمی با اشاره به مدلهای پیشبینی تراز آب دریای خزر گفت سناریوهای مختلف، کاهش سالانه حدود ۱۰ تا ۲۵ سانتیمتر را نشان میدهند. به گفته او، حتی در سناریوی خوشبینانه نیز ممکن است سطح آب تا پایان قرن حدود ۸ تا ۱۰ متر پایین برود؛ روندی که میتواند خط ساحلی را بهطور جدی تغییر دهد. او همچنین توضیح داد که پسروی آب در بخشهای کمعمق شمالی و شرقی خزر شدیدتر است و نمایانشدن جزیرههای کوچک در سواحل، نتیجه آشکارشدن بخشهای مرتفع بستر دریاست. تهدید تالابها، ماهیگیری و گردشگری ساحلی به گفته این متخصص، خشکشدن تالابهایی مانند گمیشان و میانکاله و کاهش آب تالاب انزلی از پیامدهای این روند است. کاهش ارتباط تالابها با دریا، تغییر شرایط زیستی و اختلال در زادآوری ماهیان و آبزیان، از دیگر نگرانیهای مطرحشده در این گفتوگو بود. فاطمی همچنین هشدار داد که پسروی آب میتواند فعالیت بنادر و کشتیرانی، صیادی و گردشگری ساحلی را تحت تأثیر قرار دهد و معیشت گروههای وابسته به دریا را با مشکل روبهرو کند. آیا تالاب انزلی هنوز قابل احیاست؟ فاطمی با اشاره به کاهش عمق بخشهایی از تالاب انزلی، نسبت به ادامه روند خشکی آن هشدار داد؛ با این حال، تأکید کرد که هنوز امکان احیای تالاب وجود دارد. کاهش ورود رسوبات و فراهمکردن شرایط برای ماندگاری بیشتر آب در تالاب، از جمله اقداماتی است که او برای نجات این زیستبوم ضروری دانست. سه اقدام برای مهار بحران پسروی خزر از نگاه این کارشناس، همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر برای افزایش آب ورودی، مدیریت مصرف آب کشاورزی و کاهش برداشت از رودخانهها، مهمترین اقدامات منطقهای برای کندکردن روند پسروی است. او همچنین مقابله جهانی با گرمایش زمین را عاملی مؤثر در کاهش تبخیر و بهبود شرایط آبی خزر دانست. **تگهای پیشنهادی:** گفتوگوی ویژه، سید محمدرضا فاطمی، دریای خزر، پسروی دریای خزر، کاهش سطح آب خزر، گرمایش جهانی، رودخانه ولگا، تالاب انزلی، تالاب میانکاله، تالاب گمیشان، محیط زیست، گردشگری شمال، صیادی، تلویزیون همشهری