
در تهران قدیم، قهوهخانهها فقط محل نوشیدن چای و دورهمی نبودند؛ پناهگاهی برای اهالی محل بودند که در آن مشکلاتشان را با معتمدان و پهلوانان در میان میگذاشتند. در این قسمت از برنامه «کوچهگرد»، رحیم آدمبکان، فرزند شاهرجب، از یکی از چهرههای شناختهشده محله امیریه تهران میگوید؛ مردی که قهوهخانهاش محل حل اختلافها، کمک به نیازمندان و گردهمایی ورزشکاران بود. قهوهخانه شاهرجب؛ پاتوق مردم امیریه شاهرجب در محله امیریه تهران، فراتر از یک کاسب شناخته میشد. به گفته فرزندش، قهوهخانه او محلی برای رسیدگی به مشکلات مردم بود؛ از اختلافهای خانوادگی و گرفتاریهای مالی تا کمک به خانوادههای نیازمند. اهالی برای حل مشکلاتشان به او مراجعه میکردند و در صورت نیاز، با برگزاری گلریزان برای آزادی زندانیان یا کمک به افراد گرفتار پول جمع میشد. از چای و دیزی تا کاریابی در تهران قدیم قهوهخانههای قدیم بخشی از زندگی روزمره مردم بودند. کارگران برای خوردن غذا و استراحت به این مکانها میآمدند و کسانی که به دنبال بنا، نجار یا نیروی کار بودند، از طریق معتمدان قهوهخانهها افراد موردنیازشان را پیدا میکردند. رحیم آدمکان همچنین از رسم توزیع چای با استفاده از مهرهای اختصاصی شاهرجب میگوید؛ روشی که در آن کارگران چای را به مغازهها میرساندند و در پایان روز، مهرها را با پول تسویه میکردند. زورخانهای برای جوانان محله در حیاط پشتی قهوهخانه شاهرجب، فضایی برای ورزش باستانی فراهم شده بود؛ جایی که جوانان محله بدون پرداخت هزینه ورزش میکردند. به روایت آدمکان، پهلوان عباس زندی و غلامرضا تختی نیز با این محله و فضای ورزشی آن ارتباط داشتند. او از آداب ورود به زورخانه، بستن لنگ و جایگاه اخلاق، احترام و رعایت حرمت دیگران در ورزش پهلوانی یاد میکند. بستنی شاهرجب؛ طعمی از تهران قدیم شهرت شاهرجب تنها به قهوهخانهداری محدود نبود. بستنی و فالوده او نیز در تهران قدیم مشتریان بسیاری داشت و حتی به شهرهای دیگر فرستاده میشد. آدمبکان از روش سنتی تهیه بستنی با قالبهای فلزی، یخ و نمک و همچنین مشتریانی میگوید که برای خوردن بستنی، فالوده و دیگر خوراکیهای فصلی به این مکان میآمدند. رسم همسایهداری و همدلی در محلههای قدیم از برگزاری مراسم عروسی در حیاط خانهها تا پذیرایی از عزاداران و کمک به خانوادههای داغدیده، همکاری اهالی بخش مهمی از زندگی اجتماعی تهران قدیم بود. در روایت رحیم آدمکان، قهوهخانه شاهرجب نمادی از همین همبستگی است؛ مکانی که کسبوکار، ورزش، آیینهای مذهبی و حل مشکلات مردم در کنار هم جریان داشتند.